W 2026 r. obowiązują nowe zasady wymiaru składki zdrowotnej, które znacząco wpływają na wpływy NFZ oraz obciążenia przedsiębiorców.
Od 1 lutego 2026 r. znika preferencja, która wcześniej pozwalała podatnikom obniżyć minimalną podstawę wymiaru składki do 75% minimalnego wynagrodzenia. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy osiągający najniższe dochody lub wykazujący stratę będą musieli liczyć składkę od 100% minimalnego wynagrodzenia za pracę.
To fundamentalna zmiana legislacyjna na styku prawa podatkowego i ubezpieczeń społecznych – podstawa składki zdrowotnej nie może być już niższa niż ustawowy minimalny poziom wynagrodzenia, co wpływa na wysokość miesięcznych zobowiązań ZUS oraz kalkulację kosztów prowadzenia działalności.
Składka zdrowotna a forma opodatkowania
Wysokość składki zależy od wybranej formy rozliczania podatku dochodowego. Każdy model rozliczeń determinuje inną podstawę i inne zasady jej wyliczenia. Poniżej omówimy zasady wyliczania składki zdrowotnej na każdej z dostępnych form opodatkowania.
1. Skala podatkowa i podatek liniowy
Dla przedsiębiorców rozliczających się na zasadach ogólnych (PIT według skali) albo podatkiem liniowym, podstawą wymiaru jest dochód z działalności gospodarczej. Przy niskim lub zerowym dochodzie podstawę „minimalną” ustala się od wartości 100% minimalnego wynagrodzenia (czyli 4 806 zł), a nie od wartości obniżonej jak do tej pory.
W praktyce oznacza to, że nawet przedsiębiorca wykazujący stratę lub dochód poniżej tej granicy musi naliczyć składkę zdrowotną, która w 2026 r. wyniesie 432,54 zł. Przypomnijmy, że w 2025 roku minimalna składka zdrowotna na skali podatkowej i podatku liniowym wynosiła 314,96 zł. Oznacza to wzrost realnego obciążenia o prawie 120 złotych co miesiąc.
2. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Przy ryczałcie podatek i składki są ściśle powiązane z przychodem:
- przychody do 60 000 zł – podstawą jest 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaustalanego na podstawie danych GUS z IV kw. poprzedniego roku,
- przychody 60000–300 000 zł – 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaustalanego na podstawie danych GUS z IV kw. poprzedniego roku,
- powyżej 300 000 zł – 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzeniaustalanego na podstawie danych GUS z IV kw. poprzedniego roku.
Stawka zdrowotna to stałe 9% podstawy, co czyni ten sposób liczenia bardziej przewidywalnym – choć zwykle droższym w zestawieniu z liniowym PIT przy niskiej marży.
3. Karta podatkowa
Przedsiębiorcy na karcie podatkowej nie dokonują rocznego rozliczenia składki w ZUS, ale płacą ją od stałej podstawy odpowiadającej minimalnemu wynagrodzeniu obowiązującemu na 1 stycznia danego roku. Stawka zdrowotna wynosi tu również 9% tej podstawy, czyli w 2026 roku 432,54 zł.
Skutki w praktyce – wyższe obciążenia dla wielu firm
Rezygnacja z preferencyjnej podstawy i powrót do wyliczeń od 100% minimalnego wynagrodzenia oznacza, że przedsiębiorcy, zwłaszcza mali, odczują wyraźny wzrost kosztów stałych. W praktyce miesięczna składka zdrowotna liczona od podstawy minimalnej może przekroczyć 430 zł, co w skali roku oznacza dodatkowe wydatki.
Dla średniej firmy koszt ten w połączeniu z innymi składkami ZUS znacząco wpływa na płynność finansową i planowanie budżetowe. Coraz więcej przedsiębiorców rozważa różne strategie optymalizacyjne – w tym zmianę formy opodatkowania albo modyfikację kosztów stałych – by zminimalizować wpływ wyższej składki zdrowotnej na cash flow firmy.
Podsumowanie – co musi wiedzieć księgowy i właściciel firmy
W 2026 roku kluczowe elementy kalkulacji składki zdrowotnej dla przedsiębiorców to:
- Brak preferencji: składka liczona od 100% minimalnego wynagrodzenia.
- Wysokości stawek zależne od formy opodatkowania – skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt, karta podatkowa.
- Znaczący wzrost kosztów stałych dla mikro i małych przedsiębiorstw.
- Wysoka rola prawidłowych procedur rozliczania w celu uniknięcia błędów w ZUS oraz ewentualnych korekt.
Profesjonalne planowanie podatkowe i analiza formy rozliczeń to dziś nie tylko kwestia optymalizacji podatkowej, lecz realnego elementu strategii zarządczej.